Mijn moeder is eindelijk aaibaar geworden

door Anne Dohmen – NRC -19/4/2014

Schuimbekken
„Deze week voelde mijn moeder zich niet zo lekker. Ze had geen zin meer. At een paar dagen niet. Aan mijn zusje stelde ze vragen over de dood. Dat is allemaal best eng als iemand 87 is. Nu krabbelt ze weer een beetje op. Mijn moeder heeft een gezegende vorm van dementie. Ze kan nog heel goed reageren op wat mensen zeggen. Precies op de cynische manier die ik van haar ken. En ja, ze kent me nog. Maar waar het eigenlijk om gaat: ik ken háár nog. Er zijn ook mensen die schuimbekkend in een rolstoel zitten. De demente moeder van een vriendinnetje was zo onrustig dat ze moest worden vastgebonden. In een opwelling namen haar kinderen haar weer mee naar huis. Tot ze op de bank poepte, toen hebben ze haar weer teruggebracht naar het tehuis.”

Code oranje
„De dag dat mijn moeder haar huis uit moest, zat ze te huilen op de bank. Godzijdank is haar dementie nu een tandje erger geworden, ze realiseert zich niet meer dat ze het heeft. Het begon ermee dat ze haar sleutel vergat. Van haar fiets viel. Op aandringen van mijn zus, die er de meeste moeite mee had, lieten we een geriater naar mijn moeder kijken. Toen hij haar vroeg koffie te zetten, zette ze de waterkoker aan. Daarna ook het koffiezetapparaat. Vervolgens gooide ze alles om, op de grond. De geriater stond in een plas water en werd bijna geëlektrocuteerd. Hij gaf haar meteen code oranje.”

Asiel
„Een vriendin van me heeft net een kindje. Met z’n allen stonden we er vertederd omheen toen de poepluier verschoond werd. Ik vraag me af of zij zich realiseert dat over een jaar over veertig dat meisje zegt: ‘Mam, ik heb geen zin hetzelfde voor jou te doen, ga jij maar naar een tehuis.’ Op zoek naar woonruimte voor mijn moeder kwamen we op plekken waar ik echt van schrok. De geur van gaarkeukens. Zusters die met latexhandschoenen luiers verschonen en neuzen afvegen. Het was niet menselijk. Alsof je je moeder naar het asiel brengt. In het huis waar ze nu zit, bootsen ze een huiskamersfeer na. Ze koken, strijken, wassen. Ik schaam me ervoor dat ík dat niet voor haar doe. Ik heb het geprobeerd: bij haar wonen en voor haar zorgen. Maar ik hield het nog geen avond vol. Die molen van steeds dezelfde vragen. En ik wil mijn eigen leven, in mijn eigen huis. We zijn allemaal zó individualistisch geworden.”

Tosca Niterink
foto anita janssen

Stomme tuthola
„Mijn moeder weet nog steeds hoe ze ons kan bespelen. Bij mijn zus laat ze zich meer gaan dan bij mij. Daardoor ligt ze in de ogen van mijn zus soms op sterven. Dan schrik ik me rot, ga ik erheen, en staat ze ineens als het ware op uit de dood. Dat is frustrerend voor mijn zus; die krijgt zo het gevoel dat ze lult. Bij mij houdt mijn moeder de schone schijn op. Ze is nog steeds bang dat ik haar een stomme tuthola vind. Ik denk omdat ik een beetje een opgeblazen ego heb. Mijn zusje durfde veel makkelijker klein te zijn. Ik heb me enorm tegen mijn moeder afgezet. Als ik naar school ging, rende ze me in haar ochtendjas achterna met een borstel: ‘Kam je haar, kam je haar!’ Ik schaamde me dood. En kreeg een hekel aan het kammen van mijn haar. Mijn moeder is heel koket. Nog steeds veegt ze haar stoel af voordat ze erop gaat zitten. Ze heeft een soort smetvrees. Als Annie (partner Anita Janssen, red.) en ik bij haar langskwamen, legde ze kranten op de vloer en dekte ze de bank en stoelen af. Ze ging ervan uit dat wij met vieze modderlaarzen zouden binnenkomen.”

Gedoe
„Ik heb schrijven altijd het leukste gevonden. Televisie maken was óók schrijven. De scenes bedenken. Dialogen schrijven. Aan de opnames had ik een hekel. Dat lijkt heel leuk, maar het was vooral gedoe. Gedoe met pruiken. Steeds een scene overdoen. Heel vermoeiend. Voor een paar minuten tv. Nadat Ar (Arjan Ederveen, met wie ze onder meer Theo en Thea en Kreatief met Kurk maakte, red.) en ik tien keer de try-out van een theatervoorstelling hadden gespeeld, was ik er klaar mee. En toen móésten we nog negentig keer. Door het héle land. Ik wil dan liever iets anders gaan doen.”

Huisdiertje
„Nu ben ik bezig met een kinderboek. En met een streekroman. Een epos over drie generaties. Mijn kracht is het opmerken van de kleine dingetjes. Datgene waar andere mensen overheen stappen. Ik had bijvoorbeeld nog nooit een boek gelezen waarin demente bejaarden serieus worden genomen. Terwijl: de dementie komt niet aan hun persoonlijkheid. Ze vergeten juist de reserves die ze voor zichzelf hadden bedacht. De dingen die heel belangrijk zijn, blijven hangen. Mijn moeder wijst zó ene Pietje Kuiken aan op een foto uit de jaren dertig. Houdt op babyfoto’s haar identieke tweelingbroertjes feilloos uit elkaar. Maar dat ze heel haar leven maatje 36 wilde houden, is ze vergeten. Voor het eerst geniet ze nu van haar eten. En ze is ook aaibaar geworden. Ik kan haar eindelijk beetpakken. Als een huisdiertje.”

Reizen
„Tijdens onze wandelreizen schrijf ik de stukjes, Annie filmt en fotografeert. Dat geeft onze reizen een extra dimensie. Elke ochtend moet Annie me motiveren om uit bed te komen en me aan te kleden. In mijn eentje had ik het al duizend keer opgegeven. Als ik eenmaal tien minuten gelopen heb, ben ik weer blij. Maar die kracht zou ik never nooit uit mezelf hebben. Nu willen we weer een reis maken. Dit keer gaan we roeien, over de Ganges. Als je in India gaat wandelen, word je gek. Je hebt er ontzettend veel last van mensen die zich om je heen verdringen. We varen met de stroom mee – het wordt geen sportief evenement. Het lijkt me prachtig. Dat je ziet hoe er lijken verbrand worden in de rivier en mensen 50 meter verderop met hetzelfde water hun tanden poetsen.”

vergeetclub - tosca niterink
foto andreas van der laar

Opjagen
„Zonder Annie had ik niet gedaan wat ik nu doe. Daar ben ik te slap voor. Ze is mijn motor. Ik lever nooit een stukje in bij de krant zonder dat zij het gelezen heeft. Als ze het niet leuk vindt, pas ik het aan. Daarover is ze heel verbaasd. Zelf kan ze helemaal niet tegen kritiek. Ik bloei als ik feedback krijg. Als ik ’t allemaal alleen moet doen, word ik onzeker. Arjan moest me ook altijd opjagen. Ik moet iemand horen lachen. In zijn ogen zien of het echt leuk is wat ik heb gemaakt.”

Zwaarmoedig
„ Mijn grondhouding is somber. Ik rol in mijn eigen stront. Kijk mij eens zielig zijn. Kijk mij eens de kunstenaar uithangen. Verschrikkelijk. Die zwaarmoedigheid is niet gespeeld, maar ik ben ook aandachtverslaafd. Ik ben mijn onhandigheid gaan cultiveren. Annie trapt daar niet in. Ze kijkt dwars door me heen. Zij vindt me helemaal niet bijzonder.”

Groot gat
„De jaren dat ik met Arjan televisie maakte, waren echt hartstikke leuk. Soms vind ik het wel jammer dat ik niet meer met hem werk. Als ik Bed&Breakfast kijk bijvoorbeeld, van Omroep Max. Daar kun je zo’n leuke parodie van maken. Ik lig in een deuk als gasten 90 euro moeten betalen en zeggen: ‘Ik geef je 4 euro extra, want het was zó leuk.’ Of als er wordt gevraagd naar de minpuntjes en een man zegt: ‘Mijn vrouw had een nachtlampje en ik niet.’ Maar ik heb geen zin in al die toestanden. Alleen al het georganiseer om het op tv te krijgen. Ik schrijf er liever een verhaaltje over. Ik vind het wel jammer dat niemand anders in dat gat springt. Al is eigenlijk de hele televisie één groot gat waar niemand in springt.”

De Vergeetclub van Tosca Niterink ligt vanaf 24 april in de winkel. Het boek bestaat deels uit haar columnserie Klein Keukenhof, voor de achterpagina van NRC Handelsblad. Uitgeverij Podium, 16,50 euro.

This entry was posted in interviews and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Mijn moeder is eindelijk aaibaar geworden

  1. Irma Harmsen says:

    ik geniet iedere keer van je column Tosca én van de foto’s van Anita.
    Mis die foto’s wel een beetje in het boek De Vergeetclub (heb het trouwens in 1x uitgelezen.).
    bij een herdruk toevoegen of is dat te duur? die foto voegt veel toe aan het verhaal.

    dank voor je verhalen – verkeer in dezelfde situatie.

    hartelijke groet Irma Harmsen

    • Dag Irma

      we hebben er bewust voor gekozen om geen foto’s te plaatsen omdat dit in een krant prima werkt maar bij een boek teveel invult

      hartelijke groet
      anita en tosca

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *